Đọc hiểu Về làng (Nguyễn Duy) | Luyện đề đọc hiểu Văn 9

Sự vận động cảm xúc của nhân vật trữ tình trong văn bản là đã trải qua nhiều cảm xúc từ nỗi nhớ quê hương, sự trăn trở về cuộc sống vất vả của cha, đến sự cảm thông và trân trọng. Nỗi buồn khi thấy cảnh vật và cuộc sống không còn như xưa, cảm xúc chuyển sang sự ngưỡng mộ và thương xót đối với người cha, cuối cùng là sự nhận thức về giá trị của gia đình và trách nhiệm của bản thân.

Giải thích:

Mạch cảm xúc không đứng yên mà vận động theo chiều sâu: từ quan sát cảnh vật bên ngoài chuyển dần vào chiêm nghiệm bên trong, từ tình yêu quê hương mở rộng thành tình phụ tử và cuối cùng kết tinh thành sự thức tỉnh về trách nhiệm của bản thân

Câu thơ cho thấy tinh thần vượt khó:

- Không răng! Cha vẫn cười khì

- Chồng cày vợ cấy con trâu đi bừa

Giải thích:

Dù chiến tranh để lại vết thương chí mạng, người nông dân vẫn không buông xuôi. 

Câu thơ cho thấy tinh thần lạc quan của người cha

Giải thích:

Nụ cười ấy không phải là sự cam chịu, mà là nụ cười ý chí của một người đã thấu hiểu quy luật cuộc đời, lấy tình nghĩa đồng bào, gia đình làm điểm tựa để sống tiếp. 

Từ tâm trạng của người con trong bài thơ, ta thấy được giá trị thiêng liêng của quê hương và gia đình. Quê hương là nơi chôn rau cắt rốn, là cội nguồn, là nơi lưu giữ những kỉ niệm tuổi thơ đẹp đẽ. Gia đình là nơi tình yêu thương, sự che chở, là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho mỗi người. Sự hi sinh thầm lặng của cha mẹ là bài học quý giá về tình cảm gia đình, nhắc nhở mỗi người phải biết trân trọng, gìn giữ và xây dựng hạnh phúc gia đình. Chúng ta cần sống có trách nhiệm, biết ơn công lao sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.

Giải thích:

Đoạn văn làm rõ mối quan hệ khăng khít giữa sự trưởng thành của một cá nhân với nền tảng giáo dục, sự chở che từ gia đình và đất mẹ, nhắc nhở người đọc về lối sống biết ơn. 

- Văn bản được viết theo thể thơ lục bát.

- Dấu hiệu nhận biết:

+ Các câu thơ sắp xếp theo từng cặp: một câu 6 tiếng (câu lục) phối hợp với một câu 8 tiếng (câu bát). Ví dụ: "Làng ta ở tận làng ta (6) / Mấy năm một bận con xa về làng (8)".

+ Cách gieo vần: tiếng thứ 6 của câu lục vần với tiếng thứ 6 của câu bát (ta - xa), tiếng thứ 8 của câu bát vần với tiếng thứ 6 của câu lục tiếp theo (làng - càng)

Giải thích:

Việc đếm số chữ cấu trúc 6/8 liên tục xuyên suốt bài thơ chính là minh chứng rõ ràng nhất về mặt hình thức định danh của thể thơ lục bát dân tộc. 

- Biện pháp tu từ điệp cấu trúc:

+ Điệp cấu trúc từ: “Vẫn đồng cạn, vẫn đồng sâu”

+ Điệp cấu trúc câu/ đoạn: Lặp lại cụm câu thơ ở đầu khổ 2 và khổ 3: “…Không răng! Cha vẫn cười khì”

- Tác dụng:

+ Về nghệ thuật: Tạo nên nhịp điệu tuần hoàn, da diết cho bài thơ; liên kết các khổ thơ lại với nhau như một điệp khúc của một bản nhạc trầm buồn.

+ Về nội dung:

Điệp cấu trúc "Vẫn..." nhấn mạnh sự dậm chân tại chỗ, chậm thay đổi của làng quê nghèo khó dù hòa bình đã lập lại.

Điệp cấu trúc "Không răng! Cha vẫn cười khì" khắc sâu hình ảnh nụ cười thương thương, bất biến của người cha. Nụ cười ấy trở thành một biểu tượng tinh thần vững chãi, che chở cho tâm hồn đứa con xa xứ mỗi lần quay trở lại.

Giải thích:

Phép điệp cấu trúc giúp tô đậm những ấn tượng sâu sắc nhất của nhân vật trữ tình về quê hương: cái nghèo trơ trọi vẫn còn đó, nhưng nụ cười ấm áp, bao dung của cha cũng chưa bao giờ tắt. 

Hai câu thơ cuối thể hiện nỗi xót xa, ăn hận và sự tự ý thức đầy nhức nhối của người con:

+ Có sự đối lập gay gắt giữa hai cuộc đời: Đứa con được tự do bay nhảy, theo đuổi những lý tưởng cao siêu, lãng mạn ở thế giới rộng lớn bên ngoài; trong khi người cha già vẫn lặng lẽ, còng lưng bán mặt cho đất bán lưng cho trời, chịu đựng sự nghèo khó bủa vây trên mảnh đất quê hương 

+ Từ "chưa xong" gợi ra một hiện thực đau lòng về cái nghèo bền vững, sự vất vả kéo dài vô tận của thế hệ cha anh để làm bệ phóng cho con cái bay xa. Qua đó, người con tự trách sự vô tâm của bản thân, đồng thời bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng sâu sắc đối với sự hy sinh thầm lặng của cha.

Giải thích:

Hai câu thơ kết bài không chỉ gói gọn tình cảm gia đình, mà nâng tầm thành một triết lý: Sự thành công của thế hệ sau đôi khi được đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả cuộc đời nhọc nhằn của thế hệ đi trước.