Đọc hiểu Nhớ ngoại (Bảo Ngọc) - Đề 2 | Luyện đề đọc hiểu Văn 9

Hai hình ảnh:

- “Ngõ cúc buồn tênh dậu cúc già”

- “Bên thềm trầu úa không người hái”

=> Gợi không gian vắng lặng, hoang vắng, in đậm dấu vết thời gian và nỗi nhớ.

Giải thích:

Những hình ảnh này phản ánh một thực tại xót xa: khu vườn xưa vẫn còn đó nhưng đã vắng bóng người chăm sóc. 

- Câu hỏi tu từ: “Con nào hay biết mỗi thu vơi”

- Hiệu quả diễn đạt:

+ Gợi cảm giác tiếc nuối, ân hận của người cháu vì không nhận ra thời gian quý giá bên ngoại đang dần trôi đi.

+ Nhấn mạnh sự vô tâm, hồn nhiên của đứa trẻ ngày xưa đối lập với sự hy sinh, đợi chờ âm thầm của người bà.

+ Làm nổi bật nỗi nhớ thương, xót xa khi nghĩ về quá khứ và người thân yêu đã khuất.

Giải thích:

Bản chất câu này không nhằm mục đích tìm kiếm câu trả lời "có hay không", mà là một lời tự trách, một cái cúi đầu đầy ăn hận của người cháu khi trưởng thành nhìn lại quá khứ, nhận ra mình đã bỏ lỡ những khoảnh khắc quý giá bên người thân yêu. 

- Chủ đề: Nỗi nhớ da diết và tình cảm yêu thương, tiếc nuối của người cháu dành cho người bà đã khuất.

- Căn cứ: Qua những hình ảnh gợi nhớ về ngoại và khung cảnh xưa cũ (ngõ cúc, thềm trầu, bóng ngoại...), kết hợp với cảm xúc tiếc nuối, xót xa của người cháu khi nghĩ về quá khứ

Giải thích:

Toàn bộ cấu trúc bài thơ đi từ việc nhìn cảnh vật hiện tại để nhớ về kỷ niệm quá khứ, rồi quay lại thực tại đầy cô đơn.

Thông điệp: Hãy trân trọng thời gian bên những người thân yêu, đặc biệt là ông bà, khi họ còn hiện diện bên ta.

Giải thích:

Bài thơ không chỉ là tiếng lòng của riêng tác giả mà còn là bài học chung cho người đọc về đạo lý "uống nước nhớ nguồn", về cách nhìn nhận và trân quý các giá trị gia đình trước áp lực của thời gian và cuộc sống hiện đại.

Sự việc khơi nguồn cảm hứng: nhân vật trữ tình con trở về quê cũ.

Giải thích:

Khi đặt chân lên mảnh đất quen thuộc nhưng không còn bóng dáng người thân, sự đối lập giữa cảnh cũ và sự vắng bóng của ngoại đã trực tiếp đánh thức dòng cảm xúc hoài niệm, đau xót và nhớ thương. 

Nhân vật trữ tình: người cháu, xưng con, đã lớn, trưởng thành đi xa và nay trở về quê cũ.

Giải thích:

Việc gọi ngoại và xưng "con" thể hiện mối quan hệ ruột thịt gần gũi, sự gắn bó và kính trọng tuyệt đối của người cháu dành cho ngoại. 

Những loài cây được miêu tả trong không gian nhà ngoại: dậu cúc, trầu, cau

Giải thích:

Đây là những loài cây, loài hoa vô cùng quen thuộc và mang tính biểu tượng ở các làng quê Việt Nam 

Từ ngữ miêu tả người bà: bóng ngoại nghiêng chiều nắng, tóc trắng, xoè tay đếm, dáng ngoại bên hiên

Giải thích:

Những từ ngữ này khắc họa hình ảnh người ngoại vừa mang vẻ đẹp hao gầy, tần tảo, chịu thương chịu khó , vừa mang nét đẹp hiền từ, thanh cao như tiên hiền 

- Biện pháp tư từ điệp ngữ: tóc trắng, mây trắng 

- Tác dụng:

+ Tăng tính sinh động, gợi hình, gợi cảm.

+ Làm rõ nỗi vất vả của bà trong cuộc sống, nhấn mạnh dấu hiệu thời gian trên mái tóc bà. Đồng thời nhấn mạnh vẻ đẹp thanh thản, nhẹ nhàng của bà

+ Từ đó NVTT bộc lộ niềm thương cảm, ân hận, nuối tiếc cũng như tình yêu thương vô bờ với bà.

Giải thích:

Ngoại hòa mình vào thiên nhiên, nhẹ nhàng và hiển hiện như mây trời. 

- Nghĩa tường minh: NVTT về lại nhà bà, nhưng chỉ thấy cây cau, dây trầu không có người chăm sóc.

- Nghĩa hàm ẩn: NVTT về lại nhà bà, nỗi buồn, sự mất mát khi không còn bà khiến nhân vật trữ tình cảm nhận nỗi buồn, sự mất mát đó như bao trùm không gian, cảnh vật. Bà không còn nữa, những loài cây gắn bó với bà cũng như héo úa, thiếu sức sống, như mất mát…

Giải thích:

Nhà thơ mượn sự tàn tạ của hai loài cây tri kỷ với người già để nói giảm nói tránh về sự ra đi của ngoại, khiến nỗi đau trở nên trầm lắng nhưng thấm sâu.

- Nối nuối tiếc, ân hận: nuối tiếc vì đã không hiểu được thời gian qua mau, bà đã già nên không trân trọng khi ở bên bà; ân hận vì khi trưởng thành đã không còn bà nữa

- Cách yêu thương:

+ Trân trọng những ngày tháng ở bên ông bà, cha mẹ.

+ Luôn lắng nghe lời dạy bảo của ông bà, cha mẹ.

+ Quan tâm, yêu thương ông bà, cha mẹ bằng hành động, lời nói cụ thể: nói năng lễ phép, chăm sóc…

+…

Giải thích:

Học sinh có thể tùy biến lập luận, đảm bảo cấu trúc ngắn gọn và chân thành