Đọc hiểu Ca dao và mẹ (Đỗ Trung Quân) | Luyện đề đọc hiểu Văn 9

- Phương thức biểu đạt chính: biểu cảm

Giải thích:

Nội dung chủ yếu bộc lộ tình cảm: nhớ mẹ, thương mẹ, tiếc nuối tuổi thơ

- Biện pháp: Hoán dụ: tháng ngày “ẩu ơ” - chỉ tháng ngày thơ ấu được nghe lời hát ru của mẹ.

- Tác dụng: Nhấn mạnh những tháng ngày được nghe lời hát ru trở thành kí ức đậm sâu trong tâm trí tác giả và cảm giác tiếc nuối, nhớ thương những tháng ngày đó.

Giải thích:

“Tháng ngày ‘ầu ơ’” không phải chỉ âm thanh cụ thể mà gợi cả tuổi thơ được nghe lời ru → đó là hoán dụ.

- Dòng hồi tưởng về mẹ đã được nhà thơ tái hiện trong những khoảng thời gian: thời thơ ấu, lúc con đã trưởng thành và khi mẹ đã đi xa.

- Hình ảnh gây ấn tượng nhất:

Mẹ ngồi lặng cuối bờ đê

Đầu năm tháng đếm ngày về của ta

Câu thơ khắc họ hình ảnh người mẹ chờ đợi đứa con trở về. Mẹ đếm tháng đếm ngày để được gặp con, điều đó chứng tỏ tình yêu mẹ dành cho con là vô cùng lớn lao. Con chính là lửa ấm quanh đời mẹ, là trái xanh mẹ để dành. Chỉ có mẹ mới là người luôn ngóng trông con trở về dù bất cứ điều gì.

- Dòng hồi tưởng về mẹ đã được nhà thơ tái hiện trong những khoảng thời gian: thời thơ ấu, lúc con đã trưởng thành và khi mẹ đã đi xa.

- Hình ảnh gây ấn tượng nhất:

Mẹ ngồi lặng cuối bờ đê

Đầu năm tháng đếm ngày về của ta

Câu thơ khắc họ hình ảnh người mẹ chờ đợi đứa con trở về. Mẹ đếm tháng đếm ngày để được gặp con, điều đó chứng tỏ tình yêu mẹ dành cho con là vô cùng lớn lao. Con chính là lửa ấm quanh đời mẹ, là trái xanh mẹ để dành. Chỉ có mẹ mới là người luôn ngóng trông con trở về dù bất cứ điều gì.

Giải thích:

Dòng hồi tưởng xuất hiện ở:

- Thời thơ ấu: “mẹ ru, mẹ lội đồng, mẹ dẫm gai…”

- Khi con trưởng thành, đi xa: “chân mây góc biển…”

- Khi mẹ đã già, xa mờ: “mẹ ta nay đã mịt mờ chân mây…”

Vì lời ru chứa đựng cả cuộc đời mẹ và tình yêu thương vô bờ bến của mẹ dành cho con; lời ru là âm thanh ngọt ngào, thân thuộc nhất trong cuộc đời của một con người. Lời ru cùng sự chăm sóc của mẹ đã nuôi ta khôn lớn, trưởng thành và trở thành sức mạnh giúp ta vượt qua mọi khó khăn.

Giải thích:

Lời ru là biểu tượng của tình mẹ. Mở đầu, lời ru gắn với tuổi thơ. Kết thúc, lời ru trở thành nỗ nhớ, ám ảnh. Việc lặp lại tạo kết cấu vòng tròn, nhấn mạnh rằng dù con lớn lên, đi xa, thời gian trôi qua thì tình mẹ và lời ru vẫn là cội nguồn sâu thẳm nhất trong tâm hồn.

Thể thơ lục bát

Giải thích:

Bài thơ tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc phối thanh, gieo vần và ngắt nhịp của thể thơ lục bát truyền thống của dân tộc (một câu sáu tiếng kết hợp với một câu tám tiếng).

- Từ ngữ khắc họa hình ảnh mẹ: ngồi lặng; đếm năm tháng, đếm ngày về; thương con; lội đồng gần, đồng xa

- Qua những từ ngữ đó, người mẹ hiện lên trong sự lặng lẽ, cô đơn cùng nỗi ngóng trông, chờ đợi khắc khoải ngày đứa con đi xa trở về

Giải thích:

Các động từ "lặng", "đếm", "lội" đã cụ thể hóa nỗi lòng lo toan và sự hy sinh thầm lặng của mẹ qua năm tháng.

- "Lời ru xưa": gợi nhớ đến những giai điệu ru ngủ từ thuở nhỏ, mang đến cảm giác an yên và thân thuộc

- "bỗng về tim cơn mơ" có thể hiểu là hình ảnh của những ký ức xa xưa, những kỉ niệm đẹp, bất chợt ùa về trong tâm trí => Tạo nên một hình ảnh vừa thực vừa mơ hồ, thể hiện sự giao thoa giữa quá khứ và hiện tại, là sự trở về với những ký ức ấm áp và an toàn từ thời thơ ấu trong những khoảnh khắc mơ mộng

Giải thích:

Hình ảnh thơ mang tính nhân hóa đầy tinh tế: "lời ru xưa" như một sinh thể có tâm hồn, tự tìm đường vượt qua ranh giới thời gian để tìm về xoa dịu, che chở cho đứa con đang mệt mỏi giữa dòng đời bôn ba.

- Điệp ngữ "đếm"

- Hiệu quả nghệ thuật:

+ Tăng tính nhịp điệu và âm hưởng của câu

+ Nhấn mạnh tâm trạng hồi hộp, kiên nhân, trông mong chờ đợi của mẹ

+ Thể hiện tình yêu thương, quan tâm của mẹ dành cho con

Giải thích:

Phép điệp từ đã chuyển hóa một hành động đo lường thời gian cơ học thành một biểu hiện xúc cảm thiêng liêng của tình mẫu tử.

- HS bày tỏ được thông điệp yêu thích

- Có lí giải thuyết phục trên cơ sở đảm bảo chuẩn mực đạo đức, văn hóa

Giải thích:

Bài thơ "Ca dao và mẹ" thực chất là tiếng lòng tự sự, là sự thức tỉnh muộn màng đầy xót xa của người con xa xứ. Do đó, thông điệp về sự trân trọng thời gian bên mẹ là bài học mang tính phổ quát, dễ dàng chạm vào tâm thức của bất kỳ ai đang mải mê với vòng xoáy cuộc đời mà quên mất bến đỗ bình yên của gia đình.