Đọc hiểu Tấc đất Thành Cổ (Phạm Đình Lân) | Luyện đề đọc hiểu Văn 9

Liệt kê một số từ ngữ, hình ảnh gợi vùng đất Quảng Trị: Thành Cổ, dòng Thạch Hãn, tám mươi mốt ngày đêm, sông Bến Hải, trời Quảng Trị.

Giải thích:

Đây đều là những địa danh lịch sử (Thành Cổ, sông Thạch Hãn, sông Bến Hải), địa điểm địa lý (khúc ruột miền Trung nắng cháy cát trắng) và sự kiện lịch sử (81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị mùa hè đỏ lửa 1972)

- Mỗi tấc đất là một cuộc đời có thật.-> Tác giả với tư cách là một trong những người lính từng cầm súng tham gia giữ từng tấc đất Thành cổ đã trực tiếp khẳng định trải nghiệm của mình:

+ Mồi tấc đất ở thành cổ đều được đánh đổi băng tuổi trẻ, máu xương, bằng cả mạng sống của biết bao người lính trẻ tuổi, họ đã hi sinh bản thân để giữ gìn thành cổ, đó là sự cống hiến cao đẹp cao cả nhất.

+ Mỗi tấc đất ở thành cổ đều hàn sâu dấu tích về sự khốc liệt của chiên tranh, về 81 ngày đêm không ngơi tiếng súng, về mùa hè đỏ lửa năm 1972.

→> tất cả là sự thật nhức nhối, xót xa,sự thật sống động, đặc biệt sông trong tâm trí những người lính từng trực tiếp cảm súng chiến đấu,nhất là mỗi khi trở lại nơi đây.

Giải thích:

Nó nhắc nhở người sống rằng cái nền hòa bình hôm nay được xây dựng bằng một cái giá rất đắt. 

– Câu hỏi tu từ: Tạo giọng điệu da diết cho những câu thơ; nhấn mạnh hiện thực khốc liệt của chiến tranh, biết bao chiến sĩ đã ngã xuống nơi đây, hoà bình lập lại rồi mà đồng đội chưa thể xác định được chỗ các anh nằm nghỉ; câu hỏi tu từ tô đậm nỗi xót xa, trăn trở, đau đáu của nhân vật trữ tình…

– Biện pháp phóng đại: Tạo giọng điệu xót xa cho những câu thơ; gợi những ngày tháng ác liệt – tám mươi mốt ngày đêm – giặc Mĩ rải bom dày đặc trên đất trời Thành Cổ, làm thay đổi cả thiên nhiên – những điều tưởng như bất biến, cát như được rang vàng, dòng sông như nghiêng lệch hẳn đi; nhân vật trữ tình thể hiện tâm trạng đau đớn trước những đau thương, mất mát mà cả thiên nhiên và con người phải gánh chịu, thể hiện niềm căm phẫn trước tội ác của giặc Mĩ.

Giải thích:

Các biện pháp nghệ thuật này phối hợp với nhau làm cho đoạn thơ đậm chất bi tráng: Bi thương vì những mất mát vô bờ, nhưng tráng lệ vì tầm vóc kiên cường của con người 

Sau khi đọc bài thơ “Tấc đất thành cổ”, điều khiến em xúc động và ghi nhớ sâu sắc nhất chính là thông điệp về lòng biết ơn và sự trân trọng đối với những người lính đã ngã xuống vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Hòa bình mà chúng ta đang hưởng hôm nay là kết quả của biết bao hy sinh, mất mát mà các thế hệ cha anh đã trải qua. Họ – những người lính kiên cường – đã để lại cho đất nước một cuộc sống yên bình, hạnh phúc. Nhờ có họ, chúng ta mới được sống trong tự do, được học hành, được đóng góp sức mình cho đất nước. Những người anh hùng ấy đã lặng thầm cống hiến cả tuổi trẻ, thậm chí đánh đổi cả tính mạng vì độc lập, tự do của dân tộc. Chính vì vậy, chúng ta cần khắc ghi công lao to lớn ấy, học tập tinh thần quả cảm và ý chí kiên cường của họ để tiếp tục xây dựng, gìn giữ và bảo vệ quê hương đất nước.

Giải thích:

Học sinh cần đưa ra được bài học mang tính định hướng tư tưởng đúng đắn, có chiều sâu cảm xúc và lập luận thuyết phục, gắn kết được câu chuyện "ngày hôm qua" với trách nhiệm "ngày hôm nay". 

Biểu cảm

Giải thích:

Bài thơ là dòng cảm xúc, tâm trạng nghẹn ngào, đau xót, trân trọng và kính cẩn của tác giả khi đối diện với những mất mát, hy sinh của đồng đội tại Thành Cổ Quảng Trị.

Thành cổ Quảng Trị

Giải thích:

Tên địa danh xuất hiện ngay ở nhan đề bài thơ (Tấc đất Thành Cổ) và lặp đi lặp lại trong các khổ thơ, định vị không gian diễn ra sự kiện lịch sử ác liệt năm 1972. 

- đất trời ken dày bom đạn

- đồng đội tôi nằm chật

- cát trắng rang vàng, nghiêng lệch cả dòng sông

Giải thích:

Từ "ken dày" chỉ mật độ bom đạn đậm đặc đến nghẹt thở; hình ảnh "cát trắng rang vàng, nghiêng lệch cả dòng sông" cho thấy sức hủy diệt tàn bạo phá vỡ cả cảnh quan thiên nhiên; còn "nằm chật" gián tiếp phản ánh số lượng binh sĩ hy sinh vô cùng lớn.

"Thắp một nén nhang và khóc ít thôi", để "Lắng nghe tiếng bạn gọi", để "mong biết được bạn ở nơi nào", bớt phần bi thương và thêm thật nhiều yêu thương,

Giải thích:

Thầm nhủ "khóc ít thôi" không phải là vô tình, mà là sự kìm nén nỗi đau thương bi lụy vào bên trong, chuyển hóa những giọt nước mắt thành sự tĩnh lặng, thành tâm linh giao cảm để lắng nghe tiếng lòng của những người đã khuất. 

Tác giả vô cùng nhớ tiếc, xót xa, nhớ nhung da diết mong muốn đồng đội đã ngã xuống được yên nghỉ trong thanh thản bình yên.

Giải thích:

Tâm tư này thể hiện rõ nhất qua điệp khúc cú pháp được lặp lại 3 lần ở đầu các khổ 1, 2, 6: "Nhẹ bước chân và nói khẽ thôi / Cho đồng đội tôi nằm yên dưới cỏ". Người sống tự ý thức đi nhẹ, nói khẽ vì sợ làm kinh động, làm thức giấc giấc ngủ ngàn thu của những người lính.

- HS trình bày thông điệp:logic đúng đắn, tích cực, hợp đạo lí.

-VD: Trân trọng giá trị của hòa bình, ghi nhớ công lao sự hi sinh của các thế hệ đi trước, trách nhiệm của mình của thể hệ mình những con người được sống trong hòa bình...

Giải thích:

Thông điệp cần thể hiện cái nhìn tích cực, có tính kế thừa lịch sử và mở ra trách nhiệm hành động cho thế hệ trẻ tương lai, tránh lối viết sáo rỗng.