Đọc hiểu Gió Lào cát trắng (Xuân Quỳnh) | Luyện đề đọc hiểu Văn 9

- bỏng 

- chín lừ da mặt

- nỗi nhớ

- khô cằn

- bàn chân rát bỏng

- yêu thương

- ít sinh sôi

Giải thích:

Tác giả đã lựa chọn những từ ngữ đặc tả cảm giác mạnh thuộc về xúc giác và trạng thái sinh trưởng để nhấn mạnh sự khắc nghiệt, dữ dội đến mức cực đoan của khí hậu vùng đất này. 

- BPTT nhân hoá: " chở che " và " làm công sự "

- Tác dụng:

+ Thay vì chỉ là một vật chất vô tri, cát được " nhân cách hóa " thành một người bạn đồng hành, một " người " che chở và bảo vệ người lính trong cuộc chiến.

+ Biện pháp nhân hóa này cho thấy người lính không chỉ coi cát là một phần của môi trường sống, mà còn là một người bạn, một đồng đội cùng chia sẻ những khó khăn và nguy hiểm.

+ Việc sử dụng biện pháp nhân hóa làm cho câu thơ trở nên giàu hình ảnh và cảm xúc hơn, giúp người đọc dễ dàng hình dung và cảm nhận được sự gắn bó, tình cảm của người lính dành cho mảnh đất quê hương.

Giải thích:

Hành động "chở che" và "làm công sự" đã nâng tầm hạt cát từ một yếu tố địa lý khắc nghiệt trở thành một người đồng đội, một lá chắn kiên cường cùng chia sẻ những hiểm nguy, mất mát với người lính nơi trận tuyến. 

- Tình yêu thương sâu đậm, gắn bó với quê hương

(Mặc dù cuộc sống ở vùng đất gió Lào cát trắng đầy gian khổ, khó khăn, nhân vật trữ tình vẫn dành một tình cảm đặc biệt cho nơi này. " Ngọn gió Lào cát trắng của đời tôi ", " Tôi của cát của gió Lào khắc nghiệt " là những câu thơ thể hiện sự gắn bó máu thịt, coi đây là một phần không thể thiếu của cuộc đời mình)

- Sự thấu hiểu, đồng cảm với những khó khăn của cuộc sống

(Nhân vật trữ tình thấu hiểu sâu sắc những khắc nghiệt của thiên nhiên, những khó khăn trong cuộc sống mưu sinh ở vùng đất này. "Trong gió nóng những trưa hè ngột ngạt", "Cát khô cằn ở mãi hoá yêu thương" là những câu thơ thể hiện sự đồng cảm, chia sẻ với những vất vả của người dân nơi đây.)

- Niềm tin và hy vọng vào tương lai

(Dù cuộc sống còn nhiều khó khăn, nhân vật trữ tình vẫn giữ vững niềm tin và hy vọng vào một tương lai tươi sáng hơn. "Tôi nghĩ về tha thiết một màu xanh", "Nhà của tôi, tôi sẽ về dựng lại" là những câu thơ thể hiện niềm tin và hy vọng vào sự đổi thay của quê hương)

- Sự kiên cường, bất khuất trước những thử thách

(Nhân vật trữ tình thể hiện sự kiên cường, bất khuất trước những thử thách của cuộc sống. " Vừa lớn khôn tôi đã biết đào hầm ", " Tôi sẵn lòng đem hiến cả đời tôi " là những câu thơ thể hiện ý chí kiên cường, sẵn sàng đối mặt với mọi khó khăn để bảo vệ và xây dựng quê hương.)

Giải thích:

Mạch cảm xúc không dừng lại ở niềm thương cảm hay chịu đựng một chiều, mà có sự vận động mạnh mẽ.

Nếu quê hương của em cũng “ gió Lào, cát trắng ” giống như quê hương của nhân vật trữ tình thì em có yêu một vùng đất như vậy. Vì :

- Quê hương là nơi chôn rau cắt rốn, là nơi ta sinh ra và lớn lên. Dù vùng đất ấy có khắc nghiệt, khó khăn, nó vẫn là một phần máu thịt của ta, là nơi ta thuộc về. Tình yêu quê hương là một tình cảm tự nhiên, sâu sắc và đáng trân trọng.

- Vùng đất " gió Lào, cát trắng " có thể không màu mỡ, tươi tốt như những nơi khác. Nhưng nó lại mang một vẻ đẹp riêng, mạnh mẽ và đầy sức sống. Vẻ đẹp ấy được tạo nên từ sự khắc nghiệt của thiên nhiên, từ ý chí kiên cường của con người. Nếu ta biết nhìn ngắm và cảm nhận, ta sẽ thấy được vẻ đẹp ấy, và rồi yêu nó lúc nào không hay.

- Vùng đất " gió Lào, cát trắng " thường gắn liền với những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc. Đó có thể là những phong tục tập quán lâu đời, là những làn điệu dân ca độc đáo, là những món ăn đặc sản mang hương vị riêng. Những giá trị văn hóa ấy là tài sản vô giá của quê hương, là niềm tự hào của mỗi người con nơi đó.

- Khi đi xa, người ta thường nhớ về quê hương với tất cả những gì thân thương nhất. Nỗi nhớ ấy không chỉ là những kỷ niệm đẹp, mà còn là những khó khăn, thử thách đã cùng nhau trải qua. Vùng đất " gió Lào, cát trắng " với những khắc nghiệt của nó cũng trở thành một phần của nỗi nhớ ấy, và rồi được yêu thương lúc nào không hay.

Giải thích:

Giá trị cốt lõi của tình yêu quê hương không nằm ở sự giàu có vật chất của mảnh đất, mà nằm ở sợi dây gắn kết tinh thần và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với cội nguồn. 

- Phép đối: ngọn gió bỏng - cát khô cằn, khi đi - ở mãi

- Tác dụng: 

+ Tạo nên cấu trúc câu thơ cân xứng, nhịp nhàng, tăng tính nhạc và làm cho lời thơ trở nên hàm súc, giàu triết lý. 

+ Làm nổi bật quy luật tình cảm sâu sắc của con người. Sự khắc nghiệt của thiên nhiên thông qua lăng kính của thời gian và không gian đều được lọc sạch, chỉ còn lại những gì tinh túy, thiêng liêng nhất là lòng yêu thương và nỗi nhớ da diết. 

Giải thích:

Phép đối đã giải quyết một mâu thuẫn nghệ thuật rất đẹp: cái nóng bỏng, cằn cỗi của ngoại cảnh đối lập hoàn toàn với sự dịu mát, ngọt ngào của tâm hồn. 

Các tính từ miêu tả cuộc sống khắc nghiệt, gian khổ trong đoạn thơ thứ hai: nóng, ngột ngạt, tới tả, nhỏ.

Giải thích:

Các tính từ này lột tả chân thực sự tàn khốc của bom đạn chiến tranh hòa lẫn với sự khắc nghiệt tột cùng của thiên nhiên miền Trung, nơi sự sống phải chắt chiu, giành giật từng chút một.

- Có thể chọn hai trong số các hình ảnh biểu tượng sau: gió cát, màu xanh, rừng cây trĩu quả trên cành, ánh ngói hông, gương mặt mài sau...

- Nêu ý nghĩa của hai hình ảnh đó.

Giải thích:

Các hình ảnh biểu tượng này thể hiện tâm hồn lạc quan, khát vọng hòa bình và niềm tin mãnh liệt vào tương lai tươi sáng của người lính giữa chiến trường khói lửa.

- Tâm niệm của nhân vật trữ tình: sẵn sàng, tự nguyện dâng hiến cuộc đời cho quê hương xứ sở.

- Thí sinh rút ra bài học cho bản thân. Sau đây là một số gợi ý:

+ Tuổi trẻ cần hun đúc tình yêu quê hương, đất nước.

+ Cần phát huy cao độ tinh thần trách nhiệm với bản thân, với cộng đồng.

+ Sống phải biết đóng góp, cống hiến cho Tổ quốc, cho xã hội.

Giải thích:

Lời tự nguyện hiến dâng của nhân vật trữ tình không chỉ là khúc tráng ca thời chiến mà còn là bài học nhân sinh sâu sắc về lẽ sống cống hiến, khơi dậy sứ mệnh và trách nhiệm của thế hệ trẻ trong mọi thời đại.